અમેરિકા-ઇરાન યુદ્ધની અસરથી ભારત પર મોંઘવારીનો ખતરો! GDP વિકાસ દરમાં ઘટાડાની ચેતવણી

અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે વધતી જતી તંગદિલીએ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને ઝંઝોડીને રાખી છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલતા સંઘર્ષની અસર હવે માત્ર તેલ ઉત્પાદક દેશો સુધી મર્યાદિત રહી નથી, પરંતુ વિશ્વના દરેક દેશની આર્થિક સ્થિતિ પર તેનો સીધો પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ભારત જેવા ક્રૂડ ઓઇલ આયાત પર આધારિત દેશ માટે આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક બની રહી છે.

એશિયન ડેવલોપમેન્ટ બેંક (ADB) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ઇરાન યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક તંગદિલી લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહી શકે છે અને તેના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ સતત ઊંચા રહી શકે છે. ADBના અંદાજ પ્રમાણે વર્ષ 2026 દરમિયાન ક્રૂડ ઓઇલનો સરેરાશ ભાવ પ્રતિ બેરલ 95 ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે, જ્યારે વર્ષ 2027માં તે ઘટીને 80 ડોલર આસપાસ રહેવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.

ADBના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ આલ્બર્ટ પાર્કએ જણાવ્યું હતું કે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી અસથિરતા અને યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ગંભીર અવરોધો ઉભા થયા છે. ખાસ કરીને સમુદ્રી માર્ગો અને તેલ સપ્લાય પર તેની અસર જોવા મળી રહી છે. પરિણામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધતા રહેવાની પૂરી શક્યતા છે.

ભારત માટે આ સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે કારણ કે દેશ પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશથી આયાત કરેલા ક્રૂડ ઓઇલથી પૂર્ણ કરે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ વધશે તો તેનો સીધો પ્રભાવ પેટ્રોલ, ડીઝલ, ગેસ અને પરિવહન ખર્ચ પર પડશે. પરિણામે ખાદ્યપદાર્થો, દૈનિક વપરાશની વસ્તુઓ અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો મોંઘા બનશે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે આગામી સમયમાં દેશમાં મોંઘવારીનો મોટો બોમ્બ ફૂટી શકે છે.

ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા માટે વધુ એક ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ADBએ ભારતના GDP વિકાસદરના અંદાજમાં ઘટાડો કર્યો છે. અગાઉ એપ્રિલ મહિનામાં ADBએ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે ભારતનો GDP વિકાસદર ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન 6.9 ટકા રહેશે. સાથે જ મજબૂત ડોમેસ્ટિક માંગને કારણે આગામી નાણાકીય વર્ષમાં આ દર વધીને 7.3 ટકા સુધી પહોંચી શકે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

પરંતુ હવે બદલાયેલા વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને જોતા ADBએ પોતાના અંદાજમાં ફેરફાર કર્યો છે. અહેવાલ અનુસાર મધ્ય પૂર્વની તંગદિલીના કારણે ભારતના GDP વિકાસમાં લગભગ 0.6 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. જેના કારણે ભારતનો વિકાસદર ઘટીને આશરે 6.3 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે.

અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે જો ક્રૂડ ઓઇલ લાંબા સમય સુધી મોંઘું રહેશે તો ભારતનો આયાત ખર્ચ વધશે. તેનાથી વેપાર ખાધ વધવાની શક્યતા રહેશે અને રૂપિયાની કિંમત પર પણ દબાણ આવી શકે છે. ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડશે તો આયાત વધુ મોંઘી બનશે અને તેનો સીધો પ્રભાવ સામાન્ય લોકોના જીવન પર પડશે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધતા પરિવહન ખર્ચમાં વધારો થશે. ટ્રાન્સપોર્ટ મોંઘું બનતા શાકભાજીથી લઈને દૂધ, અનાજ અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે. સામાન્ય મધ્યમવર્ગ અને ગરીબ વર્ગ માટે જીવન ખર્ચ વધવાની ભીતિ ઉભી થઈ છે.

ઉદ્યોગો પર પણ આ સંકટની અસર પડશે. ઊંચા ઇંધણ ખર્ચને કારણે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઉત્પાદન ખર્ચ વધશે. જેના કારણે કંપનીઓ પોતાના ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે અથવા ઉત્પાદન ઘટાડવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિ રોજગારી અને રોકાણ પર પણ નકારાત્મક અસર કરી શકે છે.

આર્થિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સરકાર માટે હવે પડકાર વધુ મોટો બનશે. એક તરફ મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખવાની જરૂર રહેશે તો બીજી તરફ વિકાસદર જાળવી રાખવો પણ જરૂરી રહેશે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા માટે પણ વ્યાજદર અંગેના નિર્ણયો મુશ્કેલ બની શકે છે. જો મોંઘવારી વધી જશે તો RBI વ્યાજદર વધારી શકે છે, જેના કારણે લોન મોંઘી બની જશે અને બજારમાં માંગ ઘટી શકે છે.

મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી પરિસ્થિતિ આગામી સમયમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. જો અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેનો વિવાદ વધુ ગંભીર બનશે તો તેની અસર માત્ર તેલ બજાર સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ શેરબજાર, વેપાર, રોકાણ અને રોજગાર જેવા ક્ષેત્રો પર પણ જોવા મળશે.

ભારત માટે હાલનો સમય સાવચેત રહેવાનો છે. સરકાર અને નીતિનિર્માતાઓએ મોંઘવારી અને આર્થિક પડકારોને પહોંચી વળવા યોગ્ય પગલાં ભરવાની જરૂર છે. સામાન્ય લોકો માટે પણ ખર્ચમાં સંયમ રાખવો અને આર્થિક આયોજન કરવું આવશ્યક બની શકે છે.

આગામી મહિનાઓમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિ કેવી રીતે બદલાય છે તેના પર ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનું ભવિષ્ય ઘણું નિર્ભર રહેશે.