ઈરાનની 90% યુરેનિયમ સંવર્ધનની ધમકીથી દુનિયામાં ચિંતા, શું ફરી ભભૂકી શકે અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ?

 અને ઈરાન વચ્ચે થયેલું હંગામી યુદ્ધ વિરામ હવે માત્ર નામ પૂરતું જ રહ્યું હોવાનું લાગી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે તણાવ યથાવત છે અને ગમે ત્યારે ફરીથી યુદ્ધ શરૂ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આવી જ ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ વચ્ચે ઈરાની સંસદના પ્રવક્તા ઇબ્રાહિમ રેઝાઈએ અમેરિકાને ગર્ભિત ધમકી આપતા કહ્યું છે કે જો ઈરાન પર ફરી હુમલો કરવામાં આવશે તો દેશ યુરેનિયમને 90 ટકા સુધી સંવર્ધિત કરી શકે છે.

આ નિવેદન બાદ વિશ્વભરમાં ચિંતા વધી ગઈ છે, કારણ કે 90 ટકા સુધી શુદ્ધ કરાયેલ યુરેનિયમને પરમાણુ હથિયાર બનાવવા માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે. આથી હવે ફરી એકવાર સવાલ ઉભો થયો છે કે શું ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે?

ઈરાનની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ આયોગના પ્રવક્તા ઇબ્રાહિમ રેઝાઈએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે, “જો ફરી હુમલો થશે તો ઈરાન 90 ટકા સુધી યુરેનિયમ સંવર્ધન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને આ અંગે સંસદમાં સમીક્ષા પણ કરવામાં આવશે.” તેમના આ નિવેદનને સીધી રીતે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ માટે ચેતવણી માનવામાં આવી રહી છે.

વિશ્વ રાજકારણમાં યુરેનિયમ સંવર્ધન એક અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દો માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ન્યૂક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ માટે 3 થી 5 ટકા સુધીનું યુરેનિયમ પૂરતું હોય છે, જ્યારે 20 ટકા સુધીનું સંવર્ધન સંશોધન અને વિશેષ ઉપયોગ માટે ગણાય છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ દેશ 60 ટકા કે ત્યારપછી 90 ટકા સુધી સંવર્ધન કરવાની વાત કરે, ત્યારે વિશ્વ સમુદાય તેને પરમાણુ હથિયાર તરફના પગલા તરીકે જ જુએ છે.

તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાનના પરમાણુ મથકો પર કરેલા હુમલા બાદ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. અમેરિકન રાષ્ટ્ર પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે 12 દિવસ સુધી ચાલેલા હુમલામાં ઈરાનના પરમાણુ કેન્દ્રોને સંપૂર્ણ રીતે નષ્ટ કરી દેવામાં આવ્યા હતા અને તેના યુરેનિયમ સંવર્ધન કાર્યક્રમને મોટું નુકસાન થયું હતું. જોકે, અમેરિકાની જ કેટલીક ગુપ્તચર એજન્સીઓએ આ દાવા પર સવાલો ઊભા કર્યા છે.

ખાસ કરીને 60 ટકા સુધી સંવર્ધિત લગભગ 400 કિલોગ્રામ યુરેનિયમનું શું થયું તે હજુ સુધી સ્પષ્ટ બન્યું નથી. આ જ મુદ્દો હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ હાઈલી એનરીચ્ડ યુરેનિયમ સુરક્ષિત રીતે નષ્ટ ન થયું હોય, તો ઈરાન ફરીથી ખૂબ ઝડપથી પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ આગળ વધારી શકે છે.

અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સીઓના અનુમાન મુજબ, જ્યાં સુધી આ યુરેનિયમનો જથ્થો હટાવવામાં કે નષ્ટ કરવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી ઈરાનની પરમાણુ ક્ષમતાને સંપૂર્ણ રીતે ખતમ ગણવી મુશ્કેલ છે. આ કારણસર અમેરિકા અને ઈઝરાયલ ઈરાન પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.

બીજી તરફ ઈરાન સતત દાવો કરતું આવ્યું છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે છે અને તે પરમાણુ હથિયાર બનાવવા માંગતું નથી. જોકે પશ્ચિમ દેશો અને ખાસ કરીને અમેરિકા ઈરાનના આ દાવાને માનવા તૈયાર નથી.

આ સમગ્ર વિવાદનું કેન્દ્ર ઈરાનનું વધતું યુરેનિયમ સંવર્ધન છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઈરાને અનેક વખત આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ કરારોની મર્યાદા ઓળંગી છે, જેના કારણે અમેરિકા અને યુરોપીય દેશોમાં ચિંતા વધી છે.

હાલમાં લાગુ કરાયેલ સીઝફાયર માત્ર હંગામી છે અને બંને પક્ષોમાં અવિશ્વાસ યથાવત છે. ઈઝરાયલ પહેલાથી જ કહી ચૂક્યું છે કે જો ઈરાન પરમાણુ હથિયાર તરફ આગળ વધશે તો તે ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવામાં સંકોચ નહીં રાખે. બીજી તરફ ઈરાન પણ સ્પષ્ટ કહી રહ્યું છે કે તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને સુરક્ષા માટે કોઈપણ હદ સુધી જઈ શકે છે.

આ તણાવ માત્ર મધ્યપૂર્વ પૂરતો સીમિત નથી. જો ફરી યુદ્ધ શરૂ થાય તો તેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ પર પણ પડી શકે છે. ખાસ કરીને તેલ ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં અસ્થિરતા વધતા દુનિયાભરના બજારોમાં ભારે ઉથલપાથલ સર્જાઈ શકે છે.

વિશ્વના અનેક દેશો હાલ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. યુનાઇટેડ નેશન્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA) દ્વારા પણ ઈરાનને સંયમ રાખવાની અપીલ કરવામાં આવી રહી છે. પરંતુ હાલની સ્થિતિ જોતા એવું લાગી રહ્યું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ હજુ લાંબો ચાલે તેવી શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.

આવતા દિવસોમાં ઈરાન ખરેખર 90 ટકા યુરેનિયમ સંવર્ધનની દિશામાં આગળ વધે છે કે નહીં અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ તેનો શું જવાબ આપે છે તેના પર આખી દુનિયાની નજર રહેશે.