કચ્છમાં પેટ્રોલ-ડીઝલની કાળાબજારી: ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં લોકો પાસેથી ખુલ્લેઆમ વધારાના ભાવ વસૂલાતા

વૈશ્વિક યુદ્ધ અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવની સીધી અસર હવે સામાન્ય લોકોના જીવન પર જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને પેટ્રોલિયમ પદાર્થોના ભાવમાં સતત વધારો અને પુરવઠાની અનિશ્ચિતતા લોકો માટે ચિંતાનો વિષય બની છે. ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં હાલ એવી જ સ્થિતિ સર્જાઈ છે જ્યાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની અછત વચ્ચે કેટલાક વેપારીઓ લોકોની મજબૂરીનો લાભ લઈ ખુલ્લેઆમ કાળાબજારી કરી રહ્યા છે.

કચ્છના ઘણા ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં પેટ્રોલ પંપ દૂર આવેલા હોવાથી ગામલોકો નજીકની કરિયાણાની દુકાનો, કેબીનો અથવા નાના હોટલો પરથી પેટ્રોલ ખરીદતા હોય છે. સામાન્ય રીતે પણ અહીં મૂળ ભાવ કરતા પ્રતિ લિટર 10 રૂપિયા જેટલો વધારે ભાવ લેવામાં આવતો હતો, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં કેટલાક વેપારીઓ પ્રતિ લિટર 15થી 20 રૂપિયા સુધી વધુ વસૂલી રહ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે.

આ વધારાના ભાવે વેચાતું પેટ્રોલ ગામલોકો માટે ભારે મુશ્કેલી ઉભી કરી રહ્યું છે. ખેતી, રોજગાર અને દૈનિક પરિવહન માટે મોટાભાગના લોકો બાઈક અથવા નાના વાહનો પર આધાર રાખે છે. એવા સમયમાં વધારાનો ખર્ચ ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે આર્થિક બોજ વધારી રહ્યો છે.

જિલ્લા પુરવઠા વિભાગ દ્વારા છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિવિધ વિસ્તારોમાં આકસ્મિક તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. અધિકારીઓ દ્વારા પેટ્રોલ-ડીઝલના ગેરકાયદે સંગ્રહ અને વેચાણ સામે કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી રહી છે. તેમ છતાં કચ્છનો વિશાળ ભૂગોળ અને ગામડાઓ વચ્ચેનું લાંબું અંતર આવા ગેરકાયદે ધંધાને રોકવામાં પડકાર ઉભો કરી રહ્યું છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે ગામડાઓમાં નજીકમાં પેટ્રોલ પંપ ન હોવાથી તેઓ મજબૂરીમાં વધારે ભાવે ઈંધણ ખરીદે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં 20થી 30 કિલોમીટર દૂર જઈને પેટ્રોલ ભરાવવું શક્ય નથી. આવી પરિસ્થિતિનો લાભ કેટલાક વેપારીઓ ઉઠાવી રહ્યા છે. પ્લાસ્ટિકની બોટલોમાં અથવા ડબ્બાઓમાં ખુલ્લેઆમ પેટ્રોલ વેચાતું જોવા મળે છે, જે માત્ર ગેરકાયદેસર જ નહીં પરંતુ અત્યંત જોખમી પણ છે.

વિશેષજ્ઞોના મતે પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવી જ્વલનશીલ વસ્તુઓનું નિયમો વિરુદ્ધ સંગ્રહ કરવાથી આગ જેવી ગંભીર દુર્ઘટનાઓ સર્જાઈ શકે છે. નાના ગામોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો અભાવ હોવાથી અકસ્માત થાય તો મોટી જાનહાનિ પણ થઈ શકે છે. છતાં નફાખોરી માટે કેટલાક લોકો આ જોખમ લેતા અચકાતા નથી.

કચ્છના સામાજિક આગેવાનો અને સ્થાનિક લોકોએ સરકાર સમક્ષ માંગ કરી છે કે ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં મોબાઈલ પેટ્રોલ સેવા અથવા નાના લાયસન્સવાળા ફ્યુઅલ પોઇન્ટ શરૂ કરવામાં આવે જેથી લોકોને યોગ્ય ભાવે ઈંધણ મળી રહે. સાથે જ કાળાબજારી કરનારાઓ સામે કડક દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવાની પણ માંગ ઉઠી રહી છે.

આ સમગ્ર મામલો માત્ર કચ્છ પૂરતો સીમિત નથી. દેશમાં જ્યાં જ્યાં ઈંધણ પુરવઠાની મુશ્કેલી ઉભી થાય છે ત્યાં આવા ગેરકાયદે ધંધા સક્રિય બની જતા હોય છે. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં જરૂરી છે કે સરકાર, સ્થાનિક તંત્ર અને લોકો મળીને આવી કાળાબજારી સામે અવાજ ઉઠાવે. કારણ કે સામાન્ય માણસની મજબૂરીને નફાખોરીમાં ફેરવવી એ માત્ર કાયદાનો ભંગ જ નહીં પરંતુ માનવતાના મૂલ્યો સામે પણ મોટો પ્રશ્ન છે.

આજે જરૂર છે પારદર્શક વ્યવસ્થા, સખત દેખરેખ અને ઝડપી કાર્યવાહી કરવાની. જો સમયસર પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે ઈંધણ મેળવવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. કચ્છ જેવા વિશાળ જિલ્લામાં લોકો સુધી યોગ્ય દરે અને સુરક્ષિત રીતે પેટ્રોલ-ડીઝલ પહોંચે તે માટે તંત્રએ લાંબા ગાળાની યોજના બનાવવાની જરૂર છે.

વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓનો પ્રભાવ સ્થાનિક જીવન પર કેવી રીતે પડે છે તેનો આ એક જીવંત ઉદાહરણ છે. પેટ્રોલ-ડીઝલની અછત અને વધતા ભાવ વચ્ચે કચ્છના ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલી કાળાબજારી સામાન્ય લોકો માટે મોટી ચિંતા બની ગઈ છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે તંત્ર આ મુદ્દે કેટલું અસરકારક પગલું ભરે છે અને લોકો સુધી રાહત પહોંચાડે છે.