એક વર્ષ સોનાથી દૂર રહેવાની અપીલ: પીએમ મોદીના સંદેશથી ગુજરાતના ઝવેરી બજારમાં શું પડશે અસર?

ભારતમાં સોનાને માત્ર ધાતુ નહીં પરંતુ લાગણી, પરંપરા અને સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે જોવામાં આવે છે. લગ્નપ્રસંગથી લઈને તહેવારો સુધી સોનાની ખરીદી ભારતીય સંસ્કૃતિનો અભિન્ન ભાગ રહી છે. ત્યારે વડાપ્રધાન Narendra Modi દ્વારા દેશની જનતાને એક વર્ષ સુધી સોનાની ખરીદી પર સ્વ-અંકુશ રાખવાની કરાયેલી અપીલ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. દેશની હાલની આર્થિક પરિસ્થિતિ અને વધતા આયાત ખર્ચ વચ્ચે કરવામાં આવેલી આ અપીલનો સીધો પ્રભાવ ગુજરાત સહિત દેશના મોટા ગોલ્ડ માર્કેટ્સ પર પડી શકે છે.

ભારત વિશ્વમાં સોનાનો સૌથી મોટો ઉપભોક્તા દેશ ગણાય છે. દર વર્ષે લાખો કરોડ રૂપિયાનું સોનું વિદેશમાંથી આયાત થાય છે. જેના કારણે દેશની વેપાર ખાધ વધી જાય છે અને ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ પર દબાણ ઊભું થાય છે. સરકાર દ્વારા અગાઉ સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ યોજના લાવવામાં આવી હતી જેથી લોકો ભૌતિક સોનાની ખરીદી કરતાં ડિજિટલ અથવા બોન્ડ આધારિત રોકાણ તરફ વળે. પરંતુ આ યોજનાને અપેક્ષિત પ્રતિસાદ મળ્યો નહોતો.

સરકારે સોના અને ચાંદી પરની આયાત ડ્યૂટીમાં ફેરફાર કરીને પણ ખરીદી ઉપર નિયંત્રણ લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તેની પણ ખાસ અસર જોવા મળી નહોતી. લોકોમાં સોનાને લઈને વિશ્વાસ એટલો મજબૂત છે કે ભાવ વધે છતાં ખરીદીમાં ખાસ ઘટાડો થતો નથી. આવી સ્થિતિમાં વડાપ્રધાન દ્વારા સીધી જનઅપીલ કરવી એ સરકાર માટે એક નવી વ્યૂહરચના માનવામાં આવી રહી છે.

ગુજરાતની વાત કરીએ તો અમદાવાદ, રાજકોટ, સુરત અને વડોદરા જેવા શહેરો સોનાના મોટા વેપાર કેન્દ્રો તરીકે ઓળખાય છે. ખાસ કરીને સુરત અને અમદાવાદમાં લગ્નસીઝન દરમિયાન કરોડો રૂપિયાનું સોનાનું વેચાણ થાય છે. ગુજરાતીઓમાં રોકાણ માટે સોનાની પરંપરા ખૂબ જૂની છે. તેથી પીએમ મોદીની અપીલનો ગુજરાતના ઝવેરી બજાર પર સીધો અને માનસિક પ્રભાવ પડી શકે છે.

ઝવેરીઓના મતે જો લોકો ખરેખર એક વર્ષ સુધી ખરીદી અટકાવશે તો બજારમાં માંગ ઘટી શકે છે. જેના કારણે નાના વેપારીઓ અને કારીગરો પર આર્થિક અસર થવાની શક્યતા છે. ગુજરાતમાં હજારો પરિવાર સોના-ચાંદીના વ્યવસાય સાથે સીધા કે પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા છે. માંગ ઘટે તો રોજગારી ઉપર પણ અસર થઈ શકે છે.

બીજી તરફ અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે જો સોનાની આયાત ઘટશે તો દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચી શકશે. વેપાર ખાધ ઓછી થશે અને રૂપિયાને મજબૂતી મળી શકે છે. લોકો જો સોનામાં રોકાણ કરવાની જગ્યાએ બેંક FD, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા શેરબજારમાં રોકાણ કરશે તો તે દેશની અર્થવ્યવસ્થાને વધુ ગતિ આપી શકે છે.

હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓને કારણે સોનાના ભાવ સતત ઊંચા જઈ રહ્યા છે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ, વૈશ્વિક મંદીની ભીતિ અને ડોલરની અસ્થિરતાને કારણે રોકાણકારો ફરી સોનાને સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય લોકો માટે સોનાની ખરીદી વધુ મોંઘી બની રહી છે.

ગુજરાતના ઘણા વેપારીઓનું માનવું છે કે સંપૂર્ણ ખરીદી રોકવી વ્યવહારિક રીતે મુશ્કેલ છે કારણ કે લગ્ન અને ધાર્મિક પ્રસંગોમાં સોનાનું મહત્વ આજે પણ અખંડિત છે. જોકે લોકો ભારે ખરીદી કરતાં હળવા વજનના દાગીના અથવા જૂના સોનાની આપલે તરફ વળી શકે છે.

પીએમ મોદીની આ અપીલ માત્ર આર્થિક નિર્ણય નથી પરંતુ લોકોમાં આર્થિક જવાબદારી અને બચત પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવાનો પ્રયાસ પણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. જો લોકો આ અપીલને ગંભીરતાથી લેશે તો તેની અસર માત્ર ઝવેરી બજાર પૂરતી નહીં રહે પરંતુ સમગ્ર અર્થતંત્ર ઉપર પણ જોવા મળી શકે છે.

આવનારા મહિનાઓમાં ગુજરાતના ગોલ્ડ માર્કેટની ગતિશીલતા પરથી સ્પષ્ટ થશે કે લોકો પરંપરા અને લાગણીને વધુ મહત્વ આપે છે કે પછી દેશની આર્થિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સોનાની ખરીદી પર ખરેખર નિયંત્રણ મૂકે છે.