પાણીપતમાં બનશે ભારતનો સૌથી મોટો ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્લાન્ટ. 2027 સુધી ચાલુ થાઈ જાશે

હરિયાણાના Panipat શહેરમાં ભારતનો મહત્વનો ઉદ્યોગ વિસ્તાર આવેલો છે. અહીં આવેલી Indian Oil Corporation ની Panipat Refinery દેશમાં સૌથી મોટી રિફાઈનરીમાંની એક ગણાય છે. હવે આ જ રિફાઈનરી ખાતે એક મોટો ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્લાન્ટ બનાવવાનો મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતના ક્લીન એનર્જી ક્ષેત્ર માટે એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.

ભારત સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ક્લીન એનર્જી અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે મોટા પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહી છે. તે જ દિશામાં પાણીપત રિફાઈનરીમાં ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્લાન્ટ બનાવવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. આ પ્લાન્ટથી ભવિષ્યમાં પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગમાં પ્રદૂષણ ઓછું થશે અને સ્વચ્છ ઊર્જાનો ઉપયોગ વધશે.

પાણીપત રિફાઈનરીનો ઇતિહાસ

Panipat Refinery ની સ્થાપના વર્ષ 1998માં થઈ હતી. શરૂઆતમાં તેની ક્ષમતા લગભગ 6 મિલિયન ટન પ્રતિ વર્ષ હતી, પરંતુ સમય જતાં તેમાં અનેક વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યા. હાલમાં તેની ક્ષમતા લગભગ 15 મિલિયન ટન પ્રતિ વર્ષ સુધી પહોંચી ગઈ છે. 

આ રિફાઈનરી ઉત્તર ભારતના ઘણા રાજ્યોને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પૂરાં પાડે છે. હરિયાણા, પંજાબ, દિલ્હી, હિમાચલ પ્રદેશ અને રાજસ્થાનના કેટલાક ભાગોમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અહીંથી જ સપ્લાય થાય છે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન એક પ્રકારનું સ્વચ્છ ઇંધણ છે. તેને બનાવવા માટે સોલાર અને પવન ઊર્જા જેવી રિન્યુએબલ એનર્જી નો ઉપયોગ થાય છે. સામાન્ય રીતે પાણીમાંથી વીજળી દ્વારા હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજન અલગ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને ઇલેક્ટ્રોલિસિસ કહેવામાં આવે છે.

આ રીતે બનતું હાઈડ્રોજન સંપૂર્ણપણે પર્યાવરણને અનુકૂળ હોય છે. તેમાં કાર્બન ઉત્સર્જન બહુ ઓછું થાય છે. તેથી ભવિષ્યમાં ઘણા દેશો ગ્રીન હાઈડ્રોજનને ફ્યુઅલ ઓફ ધ ફ્યુચર તરીકે જોતા થયા છે.

પાણીપતમાં બનનાર ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્લાન્ટ

પાણીપત રિફાઈનરીમાં બનનાર ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્લાન્ટ ભારતના સૌથી મોટા પ્રોજેક્ટમાંનો એક હશે. આ પ્લાન્ટ બનાવવા માટે Larsen & Toubro ની એનર્જી ગ્રીનટેક ડિવિઝનને કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવ્યો છે.

આ પ્લાન્ટ દર વર્ષે લગભગ 10,000 ટન ગ્રીન હાઈડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરી શકશે. 

આ હાઈડ્રોજનનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રિફાઈનરીની અંદર જ થશે. હાલમાં રિફાઈનરીમાં હાઈડ્રોજન ફોસિલ ફ્યુઅલમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જેના કારણે કાર્બન ઉત્સર્જન વધારે થાય છે. પરંતુ ગ્રીન હાઈડ્રોજનનો ઉપયોગ શરૂ થતાં કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે.

ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ પ્રોજેક્ટ

ભારત સરકારે વર્ષ 2070 સુધી નેટ ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનનો લક્ષ્ય નક્કી કર્યો છે. આ લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્રોજેક્ટ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

પાણીપતનો આ પ્લાન્ટ શરૂ થયા બાદ રિફાઈનરીઓમાં ગ્રીન હાઈડ્રોજનનો ઉપયોગ વધશે. ભવિષ્યમાં સ્ટીલ, ખાતર અને ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગોમાં પણ તેનો ઉપયોગ થવાની સંભાવના છે.

રોજગાર અને આર્થિક ફાયદો

આ પ્રોજેક્ટથી સ્થાનિક સ્તરે પણ અનેક ફાયદા થશે.

હજારો લોકોને સીધો અને પરોક્ષ રોજગાર મળશે

ઉદ્યોગ વિકાસને ગતિ મળશે

સ્વચ્છ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં નવી ટેકનોલોજી આવશે

ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનશે

ઉપરાંત, ગ્રીન હાઈડ્રોજનનું ઉત્પાદન વધતા ભારત ભવિષ્યમાં આ ક્ષેત્રમાં વિશ્વ બજારમાં પણ આગેવાન બની શકે છે.

ભવિષ્યની યોજના

પાણીપત રિફાઈનરીમાં માત્ર ગ્રીન હાઈડ્રોજન જ નહીં, પરંતુ અન્ય ગ્રીન પ્રોજેક્ટ પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે. તેમાં સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલ (SAF) ઉત્પાદન અને રિફાઈનરી અપગ્રેડેશન જેવા પ્રોજેક્ટ સામેલ છે. 

આ પ્રોજેક્ટોનો મુખ્ય હેતુ પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગને વધુ પર્યાવરણમૈત્રી બનાવવાનો છે.