ભારતમાં કેરોસીન મેળવવા માટેની સરકારી વ્યવસ્થા – પુરી જાણકારી

ભારતમાં લાંબા સમયથી કેરોસીન (માટેલ) ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ માટે મહત્વનું ઈંધણ રહ્યું છે. ખાસ કરીને ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં રસોઈ અને લાઈટ માટે તેનો ઉપયોગ થતો રહ્યો છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સરકાર દ્વારા LPG ગેસ અને અન્ય વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવતા કેરોસીનનો ઉપયોગ ધીમે ધીમે ઓછો થઈ રહ્યો છે.

આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે હાલમાં કેરોસીન કેવી રીતે મળે છે, સરકારની શું નીતિ છે અને ભવિષ્યમાં શું બદલાવ આવી શકે છે.

🔹 કેરોસીન શું છે અને તેનો ઉપયોગ

કેરોસીન એક પેટ્રોલિયમ આધારિત ઈંધણ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે નીચે મુજબ થાય છે:

રસોઈ માટે (ખાસ કરીને ગરીબ પરિવારોમાં)

દીવો અને લેમ્પમાં પ્રકાશ માટે

નાના મશીનો અને સ્ટોવ માટે

એક સમયે કેરોસીન દરેક ઘર માટે જરૂરી હતું, પરંતુ હવે ટેક્નોલોજી અને ગેસના પ્રચારને કારણે તેનો ઉપયોગ ઘટ્યો છે.કેરોસીન લોગો વાહન માં પણ યુસ કરતા તેનાથી પ્રદુશન પણ થાતું 

🔹 સરકારી વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS)

ભારતમાં કેરોસીનનું વિતરણ મુખ્યત્વે Public Distribution System (PDS) દ્વારા થાય છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ:

રેશન કાર્ડ ધરાવતા લોકોને સબસિડીવાળા દરે કેરોસીન મળે છે

ખાસ કરીને BPL (Below Poverty Line) પરિવારોને પ્રાથમિકતા મળે છે

દર મહિને નિશ્ચિત લિમિટ પ્રમાણે જ કેરોસીન આપવામાં આવે છે

રાજ્ય સરકારો પોતાના વિસ્તારમાં કેટલું કેરોસીન આપવું તે નક્કી કરે છે.

🔹 LPG ગેસ આવ્યા પછી શું બદલાયું?

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સરકાર દ્વારા LPG ગેસને ખૂબ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. તેના કારણે:

ગરીબોને ગેસ કનેક્શન મળ્યું

રસોઈ માટે કેરોસીન પરની નિર્ભરતા ઘટી

શહેરોમાં કેરોસીનનો ઉપયોગ લગભગ બંધ થઈ ગયો

આ બદલાવનો મુખ્ય હેતુ હતો: 👉 સ્વચ્છ ઈંધણ

👉 આરોગ્યમાં સુધારો

👉 પર્યાવરણનું રક્ષણ

🔹 શહેર અને ગામડાંમાં તફાવત

🏙️ શહેરોમાં:

કેરોસીન મળવું ખૂબ મુશ્કેલ થઇ જાય છે ગામડા માં 

ઘણા રેશન શોપમાં તેનું વિતરણ બંધ થયું છે

લોકો LPG અથવા ઇલેક્ટ્રિક વિકલ્પો તરફ વળી ગયા છે

🌾 ગામડાંમાં:

હજુ પણ કેરોસીનનો ઉપયોગ થાય છે

ખાસ કરીને જ્યાં LPG ઉપલબ્ધ નથી

રેશન દુકાનોમાં મર્યાદિત માત્રામાં મળે છે

🔹 શું નવી યોજના આવી છે?

હાલ સુધી (2026 સુધી) કેરોસીન માટે કોઈ મોટી નવી યોજના જાહેર થઈ નથી. સરકારનો ફોકસ હવે નીચેના વિકલ્પો પર છે:

LPG ગેસ

PNG (પાઇપ ગેસ)

ઇલેક્ટ્રિક સ્ટોવ

સોલાર ઉર્જા

આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભવિષ્યમાં કેરોસીનનો ઉપયોગ વધુ ઓછો થશે.

🔹 કેરોસીન કેમ ઓછું કરવામાં આવી રહ્યું છે?

સરકાર કેરોસીન ઓછું કરવા પાછળના મુખ્ય કારણો:

❌ પ્રદૂષણ વધારે થાય છે

❌ આરોગ્ય માટે હાનિકારક છે

❌ બ્લેક માર્કેટિંગ થવાની શક્યતા

❌ LPG વધુ સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ છે